Learning Driven

Jak pisać: Wizja przyjaciela

Sat, 01 Oct 2022 00:00:00 +0000

Kiedy piszesz artykuł lub książkę, zwykle jesteś sam. Swoje myśli przekazujesz do bezosobowego komputera, który bezkrytycznie akceptuje wszystko. Nawet to, czego nie powiedziałbyś nikomu, bo albo uznałbyś, że nie jest to dostatecznie istotne czy spójne, albo że narazi cię to na ośmieszenie czy krytykę.

Jest jednak sztuczka, która sprawi, że twoje teksty staną się bardziej spójne i praktyczne, a przy tym też bardziej żywe. Pisz tak, jakbyś mówił do kogoś znajomego, najlepiej bliskiej ci osoby, której dobrze życzysz. To będzie odbiorca twojego tekstu.

Oczywiście pamiętaj, aby nie uwzględniać szczegółów czy danych tej osoby, ale jednocześnie pisz tak, jakbyś do niej mówił.

Wyzwaniem jest zamienienie wypowiedzi, która jest zwykle strumieniem myśli, na tekst, który powinien być bardziej ustrukturyzowany i każde słowo powinno mieć swój sens. Ja często zaczynam od nagrania wypowiedzi lub zanotowania głównych myśli i ogólnego flow. Następnie pracuję na tym tekście, porządkuję go i dodaję mu strukturę.

Na koniec wyślij swój tekst do osoby, o której pomyślałeś na początku. Jeśli rzeczywiście pisałeś dla niej, powinna ona osiągnąć z niego korzyść. Jeśli czujesz, że tak nie jest, cofnij się i przemyśl treść raz jeszcze.

Przyjaciele są najlepszymi krytykami. Mój znajomy ksiądz mówi, że zawsze najtrudniej mu wygłaszać kazania przed rodziną lub znajomymi. Sam też odczułem, że najciężej prowadzi się prezentacje, gdy na sali siedzą osoby, które dobrze mnie znają. W takiej sytuacji człowiek bardziej uważa na słowa i zastanawia dwa razy, czy warto o czymś mówić.

Nie daj się zadowolić uznaniem anonimowych osób z internetu. Zdobądź aprobatę najgorszych krytyków. Pisz tak, jakbyś nie powstydził się mówić do najbliższych przyjaciół czy rodziny.

Doświadczenie, a tempo nauki

Fri, 30 Sep 2022 00:00:00 +0000

Zwykle w grach nasz bohater na początku szybko zdobywa poziomy, a z tym umiejętności i nowe możliwości. Z czasem jednak leveluje się coraz wolniej i nauka nowej umiejętności staje się coraz trudniejsza. W prawdziwym życiu zazwyczaj jest jednak dokładnie na odwrót. Doświadczony programista może nauczyć się nowego języka programowania w tydzień, w czasie gdy osobie spoza branży zajęłoby by to całe miesiące. Muzyk nauczy się grać na kolejnym instrumencie wielokrotnie szybciej, niż uczył się na pierwszym. Podobnie tancerz lub artysta uczący się nowego stylu. Wymierne postępy są znacznie szybsze w dziedzinie, w której jest się wprawnym. Nie oznacza to jednak szybszego tempa nauki.

Często jest tak, że kiedy uczymy się czegoś od podstaw, to aż “paruje” nam głowa, mimo iż postępy wydają się nikłe. Setna godzina przy instrumencie, a to wciąż nie brzmi tak, jak byś chciał. Setny rysunek, a wciąż nie wygląda dobrze. Setna godzina poświęcona na naukę programowania, a wciąż nie jesteś w stanie rozwiązać samodzielnie pozornie prostych problemów. To jest czas, kiedy najczęściej dopada uczących się zwątpienie. Mimo iż paradoksalnie jest to czas, kiedy uczą się najwięcej. Są to jednak rzeczy, które ciężko pokazać i zmierzyć. Dostrzeganie wzorców, budowanie zrozumienia, kształcenie umiejętności zupełnie podstawowych dla dziedziny. Są to rzeczy kluczowe, by w przyszłości czynić postępy, ale na początku są niemalże zupełnie niewymierne, a przez to trudne do dostrzeżenia.

Gdy jednak ma się solidne podstawy, to potem nauka przyspiesza i nagle wszystko staje się proste. Wtedy w krótkim czasie można nauczyć się pozornie tak wiele. Pozornie, bo realne tempo nauki spada. Zwyczajnie korzysta się z owoców tego, co się opanowało wcześniej.

Jak dużo chcesz się nauczyć?

Gdy kiedyś zadzwoniłem do nauczyciela gitary, to pierwszym jego pytaniem było, jak dobrze chciałbym ostatecznie grać. Okazuje się, że wiele szkół muzyki ma zupełnie inny program dla tych, którzy chcą kiedyś grać na poziomie orkiestry, oraz dla tych, którzy chcą tylko zabłysnąć przed znajomymi. Ci, którzy chcą ostatecznie być naprawdę dobrzy, powinni zacząć od solidnych podstaw, takich jak wyczucie rytmu, musicality, czytanie nut itp. Oznacza to jednak długie godziny na nudnych ćwiczeniach z metronomem czy przyporządkowaniu usłyszanych dźwięków. Potrzebna jest potężna motywacja, by przez to przejść. Ci, którzy nie mają takich ambicji, powinni od razu zacząć grać. Ich postępy będą przez długi czas pozornie znacznie szybsze, ale w końcu dojdą do ściany. Cofnięcie się na tym etapie do podstaw jest znacznie trudniejsze, bo złe nawyki już się nawarstwiły, a zdobywane przez lata umiejętności zostały na nich zbudowane.

To mi przypomina historię tenisisty, który doszedł do niezłego poziomu, ale w końcu odbił się od ściany i nie mógł przeskoczyć wyżej. Gdy wziął trenera profesjonalistów, ten od razu zwrócił uwagę na to, że tenisista przez całe życie źle trzymał rakietę. Przez długie miesiące pracowali nad poprawnym trzymaniem, a w tym czasie tenisista wyraźnie spadł z poziomem gry. Gdy już jednak opanował poprawne trzymanie, jego poziom zaczął się poprawiać i zaczął osiągać znacznie lepsze wyniki niż wcześniej.

Tu jest więc odwieczny problem osób, które nie planują, ale też nie wykluczają profesjonalnego poziomu w przyszłości. Jak bardzo postawić na podstawy? Gdyby wspomniany tenisista postawił na nie bardziej, nauka poprawnego trzymania rakiety mogłaby zostać skorygowana na samym początku, a przez to zająć wielokrotnie mniej czasu. Z drugiej strony, gdyby spędził za dużo czasu na podstawy, być może nie czerpałby takiej przyjemności z gry, nie spędzałby na nią tyle czasu, lub też zrezygnowałby, a przez to nie doszedłby tak daleko. Na to pytanie każdy musi już sam znaleźć odpowiedź.

Motywacja do podstaw

Jak się więc motywować do podstaw? Osobiście znam dwa sposoby, z czego jeden jest dla nauczyciela, a drugi przez ucznia.

Kiedy na przykład uczymy się języka obcego, poznanie 20 nowych słów niewiele nas przybliży do zrozumienia filmu albo przeczytania książki. Chyba że jest to tekst skonstruowany tak, by składał się z tych właśnie słów, oraz ze słów poznanych na poprzednich lekcjach. Tak też dobre lekcje języka często zaczynają się od dialogu, którego uczniowie nie mają prawa do końca zrozumieć, po czym kończą się tym samym dialogiem, który już powinien być zrozumiały. Taka technika jest na przykład stosowana na lekcjach języka autorstwa Pimsleur. To daje poczucie postępu. Podobną technikę stosuje się także w innych dziedzinach. Może i po poznaniu kolejnej struktury z dziedziny programowania, uczeń nie przybliżył się tak bardzo do samodzielnego tworzenia projektów. Dowiedział się jednak dość by rozwiązać zadania kończące ten rozdział. To daje poczucie postępu. To jest ogromna wartość uporządkowanych kursów, prowadzących krok po kroku. Przewaga nad wykładami czy książkami, które nie są zorganizowane wokół odpowiednich ćwiczeń.

Z perspektywy ucznia, dla mnie sekretem jest zwracanie uwagi na obciążenie intelektualne. Kiedy uczyłem się podstaw rysunku, to aż czułem, jak mi czaszka paruje. Jest to uczucie przez wielu interpretowane jako nieprzyjemne. Dla mnie jednak stanowi głęboką satysfakcję, bo sprawia, że wiem, że się czegoś nauczyłem. Następnie dostrzegałem, jak nowa wiedza przekładała się, na moje postrzeganie świata. Nagle widziałem, jak świat jest skonstruowany z kształtów podstawowych, jakie są proporcie przedmiotów i osób itp. Uczącym się programowania radzę, by na tym etapie patrzyli na kod, który niegdyś był dla nich czarną magią, i dostrzegli, że już rozumieją, jak on działa. Zamiast obracać się na to, czego się nie wie, lepiej spojrzeć na to, co się wie, i docenić jak cenne mogą być takie pozornie niepokazywane podstawy.

Immersja - złoty Graal uczenia się

Mon, 30 May 2022 00:00:00 +0000

Bardzo ważną techniką nauki jest immersja¹. Zdefiniujemy ją jako zwiększoną ekspozycję na dziedzinę, której się uczysz. Najlepiej, jeśli wymaga ona od ciebie operowania w tej dziedzinie (a więc praktyki), ale samo otoczenie się dziedziną wciąż jest przydatną formą immersji.

Immersja jest bardzo popularna przy nauce języków obcych. W najprostszej formie oznacza ona oglądanie filmów lub czytanie tekstów w języku, którego się uczymy. Głębszą immersją mogłoby być wybranie się do kraju, w którym ten język jest używany,

niemniej jednak immersja jest przydatna także w innych dyscyplinach. Załóżmy, że chcemy ją wykorzystać w nauce programowania. Moglibyśmy otoczyć się kodem, spędzać czas wśród programistów i rozmawiać o programowaniu, kiedy tylko mamy okazję. Jeszcze lepiej, moglibyśmy zebrać grupę pasjonatów i wspólnie tworzyć projekt. Bardzo głęboką formą immersji byłoby znalezienie praktyk lub zatrudnienie się w tej branży. Dla wielu jest to potężne zanurzenie. Co prawda często stresujące, ale uwierz mi, niesamowitym jest, jak szybko takie osoby nabierają nowych umiejętności.

To tylko dwie dziedziny, ale immersja to uniwersalna technika, pomocna niezależnie od tego, czego chcemy się nauczyć. Aby jednak zrozumieć, czemu jest ona taka ważna, zacznijmy od zrozumienia, że większość nauki umiejętności oraz tego, co składa się na te umiejętności, jest podświadoma.

Podświadomość jest kluczowa

Dlaczego nauka obcego języka zajmuje tyle czasu? Cała niezbędna wiedza, która definicje słów oraz reguły gramatyczne, zmieściłaby się w jednej (raczej grubej) książce. Mimo to nawet, gdyby ktoś się nauczył tego wszystkiego na pamięć, wciąż byłoby to za mało by tego języka używać. Potrzeba nabyć płynności w natychmiastowym formułowaniu zdań, intuicji gdzie dane słowo pasuje, a gdzie nie, usłyszenia błędnie wypowiedzianego słowa tyle razy, by i tak je rozpoznać… To wszystko to umiejętności podświadome. Nie można ich opisać, trzeba je w sobie wyrobić. Do tego trzeba spędzić dość czasu z językiem, osłuchać się z nim. Zauważ, że jeśli ktoś nawet płynnie używa języka obcego, to nie myśli o każdym z używanych słów w kontekście wyuczonych definicji. To może być podpowiedź, ale zdania przede wszystkim buduje się na poziomie podświadomym.

Oto kilka przykładowych umiejętności podświadomych, kluczowych przy nauce obcego języka, programowania, matematyki i wielu innych dziedzin:

Prawdziwe zrozumienie i odnajdywanie odpowiednich dla kontekstu słów — słowa kluczowe w programowaniu (if, while, class, filter), słowa w języku, operacje w matematyce, struktury w chemii i biologii — one wszystkie mogą zostać wyjaśnione, ale prawdziwe ich zrozumienie wymaga znacznie więcej: zobaczenia jak są używane w różnych kontekstach oraz gdzie nie pasują.
Rozpoznawanie wzorców — algorytmy i wzorce projektowe w programowaniu, gramatyka i stylistyka w językach obcych, metody rozwiązywania równań w matematyce.
Zrozumienie, co jest istotne — pewne zasady lub struktury mają znacznie większą istotność od innych i dopiero praktyka nam pokazuje, które są które.

Jak widać, wielu rzeczy nie da się nauczyć poprzez zakuwanie. Wymagają one praktyki oraz obycia lub osłuchania. Immersja pomaga przy obydwu.

Immersja i praktyka

Immersja jest mocno powiązana z praktyką. Praktyka jest formą immersji, gdyż wystawia nas na kontakt z dziedziną. Dobra immersja wymaga (albo przynajmniej zachęca) nas do praktyki. Niemniej jednak są to różne pojęcia. Praktyka, a najlepiej celowa praktyka, jest kluczem do pozyskania umiejętności. Immersja, czyli jak najszersze wystawienie się na uczoną dziedzinę, wspiera i uzupełnia praktykę. Najlepsze efekty uzyskujemy wtedy, gdy używamy obydwu.

Zdrowa immersja

Niewiele cię nauczy oglądanie filmu, z którego nic nie rozumiesz. Pojechanie do kraju zupełnie bez jakiejkolwiek znajomości języka może przynieść więcej frustracji niż korzyści. Kluczowym byłoby znalezienie dobrego poziomu immersji, ale niestety nie istnieją jednoznaczne zasady, gdzie on się znajduje. Polecam jednak trzymać się następujących zasad:

Dostosuj immersję do poziomu, na jakim czujesz się komfortowo. Nie doprowadzaj się do frustracji, to ta blokuje postęp i sprawia, że wiele osób przedwcześnie rezygnuje.
Powinieneś rozumieć przynajmniej połowę. Nauka nie jest skuteczna, gdy rozumiemy za mało. Niektórzy uważają, że ideałem jest zrozumiały wkład (ang. comprehensible input), czyli “tylko trochę ponad to, co już rozumiesz”.
Dobrze jest mieć mechanizm korygujący błędy. Powtarzanie błędów tylko je utrwala, więc osoba zdolna i chętna, by cię skorygować, potrafi być bardzo cenna.

Przykłady immersji

Zobaczmy przykłady, jak immersja może być używana, na przykładzie kilku różnych dziedzin. Zaczniemy od najbardziej oczywistej, czyli nauki języka obcego. Następnie dla kontrastu zobaczymy przykłady dla chemii, rysunku i biegania.

Immersja przy nauce języka obcego

Możemy wykorzystać immersję do nauki języka obcego poprzez jak najczęstsze z nim obcowanie. Oto kilka pomysłów:

Przy nauce słów możesz dorobić etykietki na przedmioty użytku codziennego i powiesić je we własnym domu.
Zmień język,z którego korzystasz w telefonie lub na komputerze.
Czytaj książki, oglądaj telewizję, słuchaj radia w uczonym języku.
Uczęszczaj na spotkania, choćby na te organizowane przez uczelniany program Erasmus.
Jeśli twoi domownicy używają tego języka, ustalcie dni, kiedy tylko w nim będziecie się komunikować.
Użyj aplikacji łączących osoby chcące się komunikować w danym języku.

Znajdź poziom komfortowy dla siebie, może to być książeczka dla dzieci albo filmy w obcym języku z polskimi napisami.

Immersja przy nauce chemii

Oto kilka przykładów, jak moglibyśmy wykorzystać immersję do nauki chemii:

Rób eksperymenty chemiczne albo twórz przydatne rzeczy takie jak mydło czy detergent (Zakładając, że uczysz się do egzaminu, nie jest to przecież konieczne, ale i tak może być bardzo przydatne, bo czyni to, czego się uczymy bardziej realnym. Wszystkie składniki i przepisy można znaleźć w internecine. Postępuj jednak z głową, by nie zrobić sobie krzywdy).
Oglądaj wykłady prezentujące niesamowite eksperymenty chemiczne (przykład).
Oglądaj filmy o wielkich chemikach oraz o wielkich odkryciach.
Dodaj etykiety do codziennie używanych płynów i składników (takich jak woda czy sól) z ich wzorami chemicznymi oraz strukturą.

Immersja przy nauce rysunku

Przy rysunku, praktyka jest absolutnie kluczowa. Nie tylko jednak celowa praktyka. Bardzo istotne jest obycie z ołówkiem, ćwiczenie linii, zwyczajnie rysowanie tak dużo, jak tylko możliwe, nawet bez szczególnego skupienia. Dlatego młodym rysownikom zaleca się, by wszędzie nosili ze sobą ołówek i papier, a także by używali ich, kiedy tylko mogą:

W czasie nudnych spotkań lub lekcji, nawet rysując można utrzymać uwagę.
Słuchania audiobooków zamiast czytania książek.
Czekania w kolejce lub w autobusie.

Poza tym, dobrą formą immersji jest otoczenie się rysunkami. Oglądaj piękne rysunki w internecie, czytaj komiksy i mangę (jeśli taki typ rysunku cię interesuje), udekoruj dom zapierającymi dech w piersiach grafikami.

Immersja przy bieganiu

Nauka biegania wymaga przede wszystkim… biegania. Niemniej istotne są także inne elementy, takie jak odpowiednie podejście (mindset) albo inspiracja do biegania. Tutaj również immersja może się przydać, na przykład:

Czytanie książek polecanych przez wielkich biegaczach lub o nich.
Trzymanie butów do biegania w widocznym miejscu, by przypominały o bieganiu.
Szukanie okazji, by dobiec gdzieś, zamiast jechać tam samochodem.
Dołączenie do klubu dla biegaczy i socjalizowane się z innymi pasjonatami.
Słuchanie podcastów dla biegaczy.

Słowo pochodzące od angielskiego “immersion”, oznaczające “zanurzenie”, używane jednak również w języku polskim. Słowo “immersja” brzmi jak makaronizm i rozważałem jego przetłumaczenie, ale zdecydowałem się zostawić, gdyż z taką właśnie formą najczęściej się spotykam w środowiskach zajmujących się skuteczną nauką. ↩

Pasywny i aktywny tryb działania

Wed, 20 Apr 2022 00:00:00 +0000

Bardzo istotne jest rozróżnienie dwóch trybów działania: pasywnego i aktywnego. Typowe działania pasywne to:

Przeglądanie Twittera / Facebooka / Instagrama.
Słuchanie podcastów / filmów na YouTube / książek.
Oglądanie telewizji.

Typowymi działaniami aktywnymi są:

Pisanie książek / artykułów.
Rysowanie / tworzenie
Aktywna nauka.

Większość czynności jest bardziej lub mniej aktywna. Przeglądanie internetu jest bardziej aktywne niż oglądanie telewizji. Podobnie granie w gry, tak długo, jak długo nie robimy tego bezmyślnie. Stopień aktywności ma tutaj jednak znaczenie.

Konsumpcja treści

Ogromnym problemem jest fakt, że większość osób spędza ogrom swojego czasu na działania pasywne - na przykład na telewizję lub YouTube. Takie działania są dla nas nie tylko bezpłodne, ale bez balansowania ich działaniami aktywnymi są dla nas szkodliwe.

Z wielu powodów bezrefleksyjne konsumowanie treści ogłupia:

Kształtuje nasz obraz świata tak, jak twórcy tych treści chcieliby, byśmy go widzieli (propaganda).
Media nastawione za przyciąganie uwagi mają tendencję przedstawiania świata jako niebezpieczny i straszny (negativity bias).
Solidnie zbudowane argumenty (które w rzeczywistości najczęściej naciągają fakty i prawdę) rozleniwiają nasze myślenie krytyczne, co czyni nas bardziej naiwnymi.

Pierwszym środkiem zaradczym względem konsumpcji treści jest myślenie krytyczne. Polega ono na zastanowieniu się dogłębnie czy coś z tego, o czym słyszeliśmy, nie można by zanegować. To jednak wymaga czasu i ciszy. Nie sposób tego dokonać, gdy telewizor jest nieustannie włączony. Przemyślenie jest włączeniem czynnika aktywnego. Dalszym krokiem jest sprawdzenie i zweryfikowanie informacji. Jeszcze lepsza jest świadoma decyzja, jakich informacji szukamy i w jakim celu, na następnie ich porządkowanie i tworzenie z nich odpowiedniego obrazu. Wreszcie najlepszym jest podejmowanie działań, które mogą nas czegoś nauczyć. Jeśli wierzymy, że nadejdzie kryzys, zainwestujmy pod niego. Jeśli ktoś tego nie zrobi, to nie szanuję jego “a nie mówiłem”. Jeśli mamy świetny pomysł, postarajmy się na nim zarobić. Patrzenie jak bardzo się myliliśmy najwięcej uczy nas o świecie.

Pasywna rozrywka

Wracając jednak do typowych działań pasywnych, poza konsumpcją treści, pasywna rozrywka nie jest lepsza. Mam tu na myśli na przykład filmy, seriale, czytadła, historie “celebrytów”. Podążanie za historiami innych osób sprawia, że odrywamy się od rzeczywistości i tego, co możemy zrobić z naszym życiem, by je poprawić. Gdy przeżywamy cudze historie, odczuwamy prawdziwe emocje. To niestety rozregulowuje nasze systemy nagrody i przyjemności (podobnie jak narkotyki, tylko znacznie wolniej). Przez to coraz mniej chce nam się rzeczywiście działać. Nie wątpię, że dobry film może zainspirować albo dać nam ważną lekcję. Pasywne lekcje są jednak mało przydatne w praktyce, to jak uczenie się jazdy samochodem na papierze. Z inspiracją zaś zawsze będzie walczył czynnik zmniejszonej przyjemności do rzeczywistego działania: łatwiej jest obejrzeć cudzy sukces na ekranie, niż przejść przez trudy dochodzenia do własnego.

Działania aktywne

Jakie jest więc na to remedium? Działanie aktywne! Przeglądajmy media wtedy tylko, gdy szukamy konkretnych interesujących nas informacji. Nie przyjmujmy wiedzy bezrefleksyjnie, ćwiczmy sceptycyzm naukowy. Znajdźmy także czas na ciszę. Zamiast filmów wybierajmy książki, które wymagają znacznie więcej aktywności: skupienia (nauka skupienia), wyobraźni, refleksji. Przede wszystkim włączmy jednak do naszego grafiku działania prawdziwie aktywne.

Ostatnio uświadomiłem sobie, że od kiedy pamiętam, uzupełniałem swój grafik dodatkowymi zainteresowaniami. Gdy już skończyłem studia (przez których większość już pracowałem), chodziłem na zajęcia z improwizacji, Toastmasters, spotkania filozoficzne, kursy skutecznej nauki, kurs rysunku i wiele więcej. Do tego ćwiczę na siłowni, biegam, uprawiam Crossfit, lubimy chodzić na sauny, morsowanie, podróże… Ktoś mógłby zapytać, jak w tym wszystkim znajduję czas na pracę. W rzeczywistości te zainteresowania niesamowicie rozwijają moją pracę. Dzięki improwizacji pojawił się humor na moich szkoleniach. Dzięki toastmasters moje artykuły i prezentacje mają lepszą strukturę. W czasie biegania czy siłowni mam czas odpocząć od pracy, dzięki czemu wracam ze świeżą energią i pomysłami. Właściwie wszystko co robię jakoś się łączy. Wierzę jednak, że jest tak tylko dlatego, że podejmowałem działania aktywne. Teoretyczne poczytanie o prezentacji czy improwizacji niewiele pomaga. Ćwiczenie praktyczne, w przeznaczonym do tego środowisku, jest bardzo cenne.

Nie da się nauczyć prowadzenia firmy z książek. Poznawanie kolejnych modeli i koncepcji bez skonfrontowania ich z praktyką tworzy najgorszy typ ludzi: błędnie przekonanych o swojej racji. Praktyka weryfikuje teorię. Teoria bez praktyki jest niebezpieczna.

Jedną z wielkich rad życiowych może być więc “bądźmy aktywni”. Stańmy za sterami, zamiast być pasywnymi obserwatorami. Może to przerażać na początku, ale im dłużej stoimy za sterem, tym jesteśmy lepsi w kierowaniu naszym życiem.

Jak nauczyć się koncentracji

Mon, 28 Sep 2020 00:00:00 +0000

Bądźmy ze sobą szczerzy. Zakładając, że musisz się czegoś nauczyć i masz książkę, w której jest wszystko czego potrzebujesz, jak długo byłbyś w stanie skupić się na niej bez zajmowania się czymkolwiek innym? Bez sprawdzania maila/wiadomości/Instagrama/Facebooka/telefonu. Bez rozmów, bez odpływania myślami gdzieś indziej. No ile? Jeśli około 30 minut, to już dobry wynik na początek. Jeśli nie robiłeś tego od dawna, polecam przetestować samego siebie. Na pewno jest jakaś książka z wiedzą, która mogłaby Ci w tym pomóc.

Koncentracja to umiejętność

Żyjemy w coraz bardziej rozproszonym świecie i umiejętność długotrwałej koncentracji staje się rzadkością. Nie jest ona łatwa, ale każdy może ją wyćwiczyć. W młodości byłem najbardziej rozproszoną osobą w klasie. Wciąż łatwo się rozpraszam, ale teraz potrafię się również skupić. Gdy pracowałem nad moją książką Effective Kotlin, pisałem i poprawiałem ją nawet przez 16 godzin z rzędu. Nie rozpraszałem się niczym, robiłem tylko efektywne przerwy). I tak dzień po dniu. Dla nastoletniego mnie byłoby to absolutnie nie do pomyślenia. A jednak nauczyłem się skupiać i wiem, że poprzez trening każdy może to osiągnąć.

Koncentracja a deep work

Koncentracja na wielu poziomach powiązana jest z ideą deep work. W artykule poświęconym temu zagadnieniu opisałem samą jej koncepcję oraz to, jak kształtować otoczenie, aby wspierało pracę głęboką. Tutaj opiszę konkretne ćwiczenia poprawiające umiejętność skupiania się, która jest przy deep worku bardzo istotna.

Jak ćwiczyć umiejętność skupienia się

Koncentrację można ćwiczyć na wiele sposobów. Wybrana metoda powinna być przede wszystkim dopasowana do ciebie. Najlepiej, jeśli będzie cię ona lekko wyciągała ze strefy komfortu, a jednocześnie da ci znak, gdy się rozproszysz (celowa praktyka). Poza samym ćwiczeniem skupienia powinna mieć też inne benefity. Na przykład czytanie jest dobrą praktyką skupienia, a przy tym może być świetną rozrywką. Nauka przyniesie nam wiedzę i umiejętności. Pisanie daje nam głos. Nauka skupienia powinna być dodatkiem.

Czytanie książek

Ja sam nauczyłem się skupiać głównie poprzez czytanie. Zasada jest prosta: codziennie poświęć przynajmniej X minut na czytanie. Możesz zacząć od lekkich i łatwych książek przez 15 minut dziennie. Stopniowo wydłużaj ten czas, aż do 45 minut, a następnie znów go skróć, ale jednocześnie przenieś się na trudniejszą pozycję. Tak może wyglądać przykładowy progres przy doborze książek:

Poziom 0: Książki dla dzieci lub komiksy.
Poziom 1: Lekka beletrystyka jak “Harry Potter” albo “Wiedźmin”.
Poziom 2: Literatura faktu lub książki o psychologii, jak np. “Deep Work” Cala Newport’a czy “Thinking, Fast and Slow” Daniela Kahnemana.
Poziom 3: Ciężka beletrystyka albo filozofia, jak książki Jacka Dukaja czy Fiodora Dostojewskiego.
Poziom 4: Książki techniczne lub naukowe z twojej dziedziny.

Czytanie jest świetną rozrywką, a przy tym dobrym sposobem na zdobycie wiedzy. Głęboka wiedza nie zmieści się w artykule czy filmie, wymaga ona wielu stron i treści, aby zbudować pełen obraz i przedstawić wszystkie aspekty i argumenty. Dlatego, pod wieloma względami, książki są niezastąpione (chyba, że przez długie wykłady). Są też świetnym sposobem na ćwiczenie skupienia. Ale nie jedynym.

Kurs albo wykład

Kolejną świetną metodą na ćwiczenie skupienia jest oglądanie kursów lub wykładów. W internecie nie brakuje darmowych kursów na niemalże każdy temat, od programowania czy grafiki, aż po fizykę i biologię. Są one, moim zdaniem, najlepszą metodą zdobywania nowych umiejętności i wiedzy praktycznej, szczególnie gdy chcemy zmienić pracę. W kontekście skupienia warto jednak pamiętać, że wszystko co robimy siedząc przy komputerze, znacznie ułatwia nam dekoncentrację. Trzeba tutaj być zdyscyplinowanym i jeśli już decydujemy się poświęcić czas na naukę, powinniśmy zajmować się tylko tym. Może w tym pomóc technika pomodoro oraz kartka, na której zapisujemy pomysły, które nam przychodzą do głowy, a nie są związane z tym, czym aktualnie się zajmujemy.

Łamigłówki i gry

Istnieją mocne przesłanki, że różne typy łamigłówek mogą poprawiać naszą umiejętność koncentracji oraz rozwiązywania problemów. Takie efekty uzyskano dla:

sudoku,
krzyżówek,
szachów,
układanek,
wykreślanek,
gier pamięciowych.

Prawdopodobnie również wiele gier komputerowych może przynieść podobny efekt. Badania z 2017 roku na grupie 100 studentów pokazały, że granie doprowadziło do różnych zmian w mózgu, w tym na poprawę skupienia. Czy więc granie jest dobre? To zależy. Zgadywałbym, że granie rutynowe, przy jednoczesnym oglądaniu Twitcha i rozmawianiu z kumplami, raczej nie pomoże. Jestem jednak pewny, że intensywne ćwiczenia aby grać jak pros, pozytywnie wpłyną na zdolność skupienia.

Pisanie

Mimo, że było to lata temu, nadal pamiętam niezadowolenie klasy, gdy nauczycielka zadawała napisanie wypracowania. Dziś wydaje mi się to łatwe, ale wtedy był to spory wysiłek dla mózgu. Nie przez brak umiejętności — zwykle napisanie takiej pracy na całkiem nizłą ocenę nie zajmowało mi więcej niż 30 minut. Było to jednak trudne, bo wymagało pełnego skupienia. Pisanie dla innych nie jest proste, ale jest to potężna umiejętność. Podobnie jak przemawianie publiczne — daje nam głos. Uważam, że umiejętność pisania jest ważna, a przy okazji wymaga ona skupienia, więc także je ćwiczy.

Inne metody nauki skupienia

Wymieniłem tylko te sposoby poprawy umiejętności skupienia, które moim zdaniem są najpopularniejsze. Każda jednak czynność, która wymaga skupienia, jednocześnie je ćwiczy. Co jest istotne, by ta nauka była efektywna?

Każda taka czynność powinna cię nieznacznie wyciągać ze strefy komfortu, co często da się odczuć jako lekkie mrowienie w głowie, gdy już jakiś czas czymś się zajmujemy.
Musi być feedback — powinieneś widzieć, kiedy się zdekoncentrowałeś oraz jakie robisz postępy.

Czytanie książek dobrze spełnia te warunki. Widzisz, ile czasu jesteś w stanie spędzić przy książce. Wiesz, ile stron przeczytałeś. Zwykle czuje się też, jak dużym dana książka jest wyzwaniem.

Praca natomiast rzadko kiedy spełnia te warunki. Może tak być, jeśli wprowadzimy reguły deep work i skupimy się na jasno określonym zadaniu. W większości zawodów wymaga się jednak od nas, byśmy przy tym jednocześnie sprawdzali maile/Slacka czy uczestniczyli w spotkaniach. Jeśli masz problemy ze skupieniem, znalezienie rozrywki, która go uczy, może bardzo pomóc.

Praca i nauka

Na koniec dnia nauka skupienia powinna przekładać się na poprawę naszej efektywności, czyli osiąganiu głębszego skupienia w pracy oraz podczas nauki. By to osiągnąć, warto pamiętać:

o blokowaniu rozpraszaczy (znaleźć ciche miejsce, wyłączyć notyfikacje),
o efektywnych przerwach (spędzaniu ich w ciszy, na spacerze, medytacji, czy drzemce),
aby nie przyjmować newsów czy rozpraszających treści przed i w trakcie pracy,
aby wyznaczyć granice pracy.

Wyznaczenie granic pracy

Jeśli potrzebujesz skupiać się przez dłuższy czas, wytycz sobie granice pomiędzy czasem skipienia i czasem odpoczynku. Nie jest możliwym spędzać całych dni na pracy, ponieważ szybko doprowadzi to do wypalenia. Twój mózg potrzebuje wolnego czasu.

By zachować zdrowy balans dobrze jest określić, w jakich godzinach pracujemy i dawać z siebie wówczas 100%, a w jakich godzinach odpowczywamy i robić to tak, jak mamy ochotę, bez wyrzutów sumienia. Czasem pracy i odpoczynku możemy sterować tak długo, aż znajdziemy odpowiedni balans.

Suplementy na skupienie

To dość kontrowersyjny temat, ale warty kilku zdań. Przez lata testowałem wiele suplementów na pamięć i skupienie. Ba, nawet sam jeden wyprodukowałem! Po latach uważam jednak, że takie metody się nie opłacają, gdyż nauka dyscypliny oraz zasad efektywności jest nieproporcjonalnie bardziej skuteczna. Tak naprawdę dla większości osób najważniejszą zmianą do wprowadzenia byłoby po prostu niemarnowanie czasu, chociażby na telewizję. Jest jednak jeden wyjątek — Modafinil. W Polsce to oficjalnie lek na receptę (choć da się go kupić w internecie), który potrafi dać niesamowite efekty. Zainteresowanych odsyłam do publikacji naukowych (w tym temacie polecam portal examine.com z rzetelnymi opracowaniami badań naukowych).

Learning debt — dług wiedzy i umiejętności

Mon, 31 Aug 2020 00:00:00 +0000

TL;DR: Proponuję nowe podejście do nauki: Zdobywanie istotnej wiedzy i umiejętności jako część naszego życia. Gdy zostajemy z tyłu, powinniśmy to traktować jako formę długu i oczekiwać od samych siebie, że nadgonimy braki najszybciej, jak to możliwe. Z drugiej strony, pozyskiwanie przydatnej wiedzy, która nie jest standardem, to forma inwestycji.

Trudny problem ludzi tracących pracę

Gdy wprowadzane są nowe technologie, istotnym problemem społecznym jest utrata pracy przez część ludzi. Niektórzy sugerują im wówczas (czasem niegrzecznie), że powinni się przekwalifikować na jeden z rozchwytywanych zawodów, na przykład programowanie. W pewnych przypadkach to świetna rada. Miałem okazję obserwować już kilka osób na drodze zmiany zawodu z kasjera, marketingowca, nauczyciela czy pracownika fizycznego, na bycie programistą. We wszystkich znanych mi przypadkach była to ciężka droga, która zajęła od 9 do 12 miesięcy. Każdy z nich mówił mi potem, że jest bardzo zadowolony ze swojej decyzji, a jego życie zmieniło się na lepsze. Warto jednak zwrócić uwagę na to, że jeszcze przed rozpoczęciem zmiany kariery wszyscy byli na bieżąco z technologią, używali komputerów i internetu oraz znali język angielski na poziomie przynajmniej średnio-zaawansowanym.

Nie wszyscy mają taki komfort. Wyobrażam sobie, że wielu kierowców czy górników może nie mieć jednej lub nawet żadnej z wymienionych umiejętności. Popatrzmy na te, które młodym mogą wydawać się oczywiste, a dla starszych wcale nie są:

Używanie komputera i internetu — każdy, kto został poproszony przez babcię: “Wnusiu, naucz mnie tego komputera” wie, że wcale nie jest to takie łatwe. Opanowanie obsługi myszki, klawiatury, ikonek, przeglądarki, itp. to długie godziny ćwiczeń. Jako ciekawostkę dodam, że Saper i Solitaire zostały dodane do systemów operacyjnych, aby uczyć się precyzji przy używaniu myszki.
Wyszukiwanie informacji — kolejna pozornie oczywista umiejętność, a w rzeczywistości diabelnie ciężka do nauczenia się. Załóżmy, że ktoś umie korzystać z komputera i przeglądarki, i prosimy go, aby znalazł nam jakąś informację. To wymaga pewnej wiedzy gdzie wejść (pewnie Google, Facebook, YouTube), co wpisać, jakie źródła wybierać, jak na nich znajdować informacje. Nauka tego to kolejne godziny wprawy.
Język angielski — wbrew temu, co się młodym wydaje, język angielski jest przeszkodą dla wielu osób. We wszystkich technologicznych branżach jest on wymagany, ponieważ większość wiedzy i treści jest publikowana właśnie po angielsku. A warto pamiętać, że spora część starszego pokolenia nigdy się go nie uczyła. Młodsze pokolnie natomiast nawet jeśli już się go uczyło, to przez lata nie miało okazji, by go używać. Nauka języka nie jest łatwa i trwa latami.
Uczenie się — gdy przestajemy się uczyć, zapominamy, jak to się robi i nauka przestaje być efektywna. To kolejna przewaga osób po szkole lub po studiach względem tych, którzy spędzili lata w jednym zawodzie.

Warto pamiętać, że bez tych umiejętności nauka programowania to nie 9 do 12 miesięcy, a dodatkowe miesiące czy nawet lata. Czy to jednak znaczy, że powinniśmy się poddać?

Gdzie są nastolatkowie?

Wyobraź sobie Krzysztofa i jego syna Michała. Krzysztof jest kierowcą od 20 lat, ale boi się, że straci pracę przez popularyzujące się autonomiczne samochody. Nie byłby wówczas w najlepszej sytuacji - zna się na historii i polityce (codziennie ogląda wiadomości i czyta gazety), na militariach, filmie i literaturze, ale nie potrafi korzystać z komputera i nie zna języka angielskiego. Nie ma praktycznie żadnej z wymienionych wcześniej umiejętności.

Jego syn Michał jest w zupełnie innej sytuacji. Nie jest co prawda zbyt ambitnym uczniem, zamiast tego woli grać w gry. Tak jak i jego znajomi codziennie spędza wiele godzin przy komputerze. Czasem pobiera pirackie gry czy filmy, a ponieważ większość jest po angielsku, siłą rzeczy już dawno się z nim osłuchał i mimo błędów gramatycznych, całkiem nieźle nim operuje. Poznał na czacie nawet trochę znajomych z innych krajów. Mimo, że nigdy nad tym świadomie nie pracował, ma rozwinięte wszystkie wymienione powyżej umiejętności.

Większość aktualnych rekrutacji na dobrze płatne pozycje wymaga umiejętności pracy ze współczesnymi technologiami oraz przynajmniej znajomości języka angielskiego. Uważa się to za zdolności podstawowe. Kto byłby na lepszej pozycji, gdyby Krzysztof i Michał zaczęli teraz jednocześnie szukać albo uczyć się do pracy w pożądancyh dziś zawodach, takich jak: programowanie, UX, grafika czy marketing? Obawiam się, że Michał. Krzysztof ma doświadczenie i etykę pracy, ale nie o potencjał tu chodzi, a o umiejętności.

Learning debt — dług wiedzy i umiejętności

Ktoś mógłby powiedzieć, że to niesprawiedliwe, że osoba po 20 latach ciężkiej pracy jest na gorszej pozycji niż 20-letni olewus. Czy to znaczy, że ten młodzieniec ma specjalną wiedzę i umiejętności? Raczej działa to w drugą stronę — świat poszedł do przodu i to Krzysztof został w tyle. Moim zdaniem (i zdaniem wielu rekruterów), umiejętności Michała są absolutnie podstawowe we współczesnym świecie. To, że Krzysztof ich nie posiada, powinien sam traktować jako pewien dług, który zaciągnął.

Dobrym pytaniem jest, czemu się tego nie nauczył? Rozmawiałem z wieloma osobami po 50. czy nawet 40. roku życia, które nie potrafią korzystać z komputerów, i odpowiedź zwykle jest taka sama: zakładali, że nie jest im to potrzebne i nie warto inwestować w to czasu. To bardzo niebezpieczne myślenie. Nie wiadomo, co przyszłość przyniesie, dlatego uważam, że należy braki tego typu traktować jak dług.

Oto kilka analogii pomiędzy normalnym długiem i tym odnoszącym się do wiedzy:

z czasem narasta, jako że brak jednych umiejętności blokuje zdobywanie kolejnych (bez umiejętności obsługi komputera nie nauczysz się na przykład używania photoshopa albo obrabiania filmów),
jest bardzo niebezpieczny, gdy następują duże zmiany w życiu,
dobrym podejściem jest spłacenie go jak najszybciej.

Z drugiej strony zdobywanie użytecznych umiejętności to forma inwestycji:

tworzy możliwości,
może poprawić twoją pensję,
może zwiększyć twoją wydajność, a przez to przynieść ci więcej czasu, który na przykład możesz zainwestować w kolejne użyteczne umiejętności,
niektóre inwestycje się nie zwrócą, a inne zwrócą się z nawiązką.

To co powinniśmy robić?

Może nie będzie to nowa sugestia, ale powinniśmy codziennie zdobywać nową wiedzę i zdolności. To jest droga Learning Driven. Musimy być otwarci na zmiany i korzystać z okazji, gdy możemy nauczyć się czegoś nowego. Jak dostrzeżesz, że nowa technologia spopularyzowała się, nie broń się, zainteresuj się nią. A gdy zobaczysz, że brakuje Ci praktycznej umiejętności, która innym wydaje się oczywista, potraktuj to jak dług i postaraj się go spłacić jak najszybciej.

Tryb skupiony i rozproszony

Mon, 17 Aug 2020 00:00:00 +0000

Wyobraź sobie efektywną naukę przed ważnym egzaminem. Pewnie widzisz osobę pochylającą się nad książką, notatkami lub poszukującą odpowiedzi na komputerze. Czy uznałbyś jednak za efektywną naukę to, gdyby osoba ta zrobiła przerwę, zawiesiła wzrok w dali albo poszła zrobić sobie herbatę? Niespodzianka — to jest jeden z kluczy do efektywnej nauki.

Tryb skupiony (focused mode)

Gdy się skupiamy, kierujemy nasz umysł na konkretne zadanie. Dzięki temu możemy w szybszym czasie operować na większej liczbie elementów z nim związanych, a dzięki temu rozwiązać złożone problemy. Jest to bardzo istotne w większości zawodów. Z drugiej jednak strony, ten stan ma pewne słabości:

zabija kreatywność — im bardziej się skupiamy, tym mniej kreatywni jesteśmy,
nie porządkuje naszej wiedzy, ponieważ nie odnosi nowo pozyskanych informacji do tego, co już wiemy,
może być utrzymany tylko przez określony czas, po czym potrzebujemy przerwy.

Przykład: Ciekawy eksperyment pokazujący jak nadmierne skupienie zabija kreatywność został po raz pierwszy wykonany w 1966 roku przez profesora Sama Glucksberga (a potem wielokrotnie powrótrzony przez innych naukowców). Losowi ludzie byli proszeni o rozwiązanie zagadki ze świecą. Odpowiedź nie jest trudna, ale dojście do niej wymaga nieco kreatywności. Ci, którym zaoferowano nagrodę za szybsze rozwiązanie zagadki, w efekcie rozwiązywali ją wolniej. Im wyższa nagroda, tym dłużej im to zajmowało. Gdy zmuszali się do skupiania na zadaniu, blokowali swoją kreatywność. Świetny opis tego oraz innych badań pokazujących patologie nadmiernego skupienia przedstawiony jest w książce Drive autorstwa Daniela H. Pinka.

Gdy się uczymy lub pracujemy bardzo ważne jest, aby osiągać skupienie. Gdy wykonujemy wymagające zadania, powinien być to nasz podstawowy stan. Jest jednak też drugi istotny stan, w który powinniśmy wchodzić od czasu do czasu - to tryb rozproszony.

Tryb rozproszony (diffused mode)

Gdy jesteśmy w trybie rozproszonym (diffused mode), nie skupiamy się na niczym konkretnym, a zamiast tego pozwalamy naszym myślom krążyć. To jest ważny czas, ponieważ wtedy przetwarzamy nową wiedzę i wyzwania w odniesieniu do tego, co już wcześniej wiedzieliśmy (zobacz Deep Work). W rezultacie:

pojawiają się kreatywne rozwiązania — kreatywność wymaga przestrzeni, sięgania naszymi myślami szeroko, wykorzystania naszej wiedzy i doświadczeń z zupełnie innych obszarów,
nasza wiedza i myśli się porządkują — to wtedy wiedza nabiera dla nas głębszego sensu i staje się jasna, dzięki czemu możemy ją lepiej zapamiętać i w przyszłości wykorzystać,
oczyszczamy naszą głowę i przygotowujemy się na następną sesję skupienia.

Zrzut ekranu z kursu [Learning How to Learn](https://www.coursera.org/learn/learning-how-to-learn?). Prezentuje metaforę trybu skupionego i rozproszonego: Maszyna paintball z bumperami rozmieszczonymi gęsto (tryb skupiony) i rzadko (tryb rozproszony). W pierwszym przypadku ścieżka jest bardziej przewidywalna i skupiona na małym obszarze. W drugim jest nieprzewidywalna i rozproszona na dużym obszarze.

Zrób eksperyment: Gdy się uczysz, zanotuj sobie pytania i problemy, których nie udało Ci się rozwiązać. Zrób sobie przerwę na spacer, ale zanim wyjdziesz, przejrzyj te notatki. Po powrocie przeczytaj je ponownie. Najprawdopodobniej skomplikowane zagadnienia będą się wydawały bardziej jasne, a część problemów będzie już rozwiązana. To właśnie tryb rozproszony w akcji. Nic dziwnego, że wiele wielkich osób, jak na przykład Steve Jobs, znanych jest z wychodzenia na spacery, gdy potrzebują przemyśleć pewne tematy.

Należy używać stanu skupionego i rozproszonego naprzemiennie

Aby było jasne: tryb skupiony powinien być podstawowym stanem przy nauce i wymagających zadaniach, a im większe skupienie, tym lepiej. Powinieneś jednak pamiętać o stanie rozproszonym, najlepiej w postaci efektywnych przerw raz na jakiś czas — gdy jesteś zmęczony lub czujesz, że potrzebujesz przetworzyć nową wiedzę. Dobrze jest robić 5-15 minutowe przerwy co 25-45 minut. Co kilka godzin rób też dłuższą przerwę. Pamiętaj, że ładują one twoje baterie i pozwalają Ci potem osiągnąć lepsze skupienie.

Rób efektywne przerwy

Efektywne przerwy to takie, w których twój umysł może odpocząć, a ty nie starasz się myśleć o pracy ani o niczym innym. Oznacza to również, że powinny być one:

bez mediów społecznościowych,
bez newsów,
bez emaili,
bez gier,
bez filmów,
bez podcastów,
itd.

Każde z wymienionych źródeł treści skupiłoby twoją uwagę na innym temacie, który prawdopodobnie wymagałby przetworzenia. Kilka dobrych pomysłów na spędzenie przerwy:

zrobienie herbaty lub kawy,
pójście na spacer,
odprężenie się,
krótkie rozciąganie,
medytacja.

Technika Pomodoro

Jedną ze znanych technik pomagających efektywnie wykorzystywać stan skupiony i rozproszony jest Pomodoro. Reguły są proste:

Postanawiasz, nad czym chcesz pracować.
Ustawiasz czasomierz na 25-45 minut i w tym czasie skupiasz się wyłącznie na tym zadaniu (stan skupiony). Ignoruj wszelkie rozpraszacze, a jak wpadnie ci jakiś ciekawy pomysł, to go zanotuj i wróć do zadania, nad którym miałeś pracować.
Po ustalonym czasie ustaw ponownie timer na 10-15 minut - to jest twoja przerwa. Spędź ją efektywnie — zrelaksuj się, nie myśl o pracy.
Wróć do kroku 1. Po czterech pomodoro zrób dłuższą przerwę (15 – 30 minut).

Pomodoro pomaga wydajnie wykorzystywać czas pracy oraz czas przerw. Możesz śledzić ile pomodoro udało Ci się zrobić dziennie, jak również odpowiednio je wydłużać lub skracać. Spraw, by jak najlepiej ci ta technika służyła.

Praktyka

Technika Pomodoro wymaga samodyscypliny, ale jest niesamowicie potężna, choć również niekonieczna. Warto jednak dbać o skupienie w czasie pracy i pamiętać o efektywnych przerwach. Jeśli musisz rozwiązać problem pamiętaj, że czasem spacer może bardziej pomóc, niż godziny głowienia się. Używaj siły zarówno trybu rozproszonego, jak i skupionego.

Do przeczytania następnie

Kurs Learning How to Learn prowadzony przez dr. Barbarę Oakley i dr. Terrence Sejnowski oraz A Mind For Numbers autorstwa Barbary Oakley - dokładnie definiuje obydwa tryby, pokazuje ich silne i słabe strony, a także potrzebę naprzemiennego ich stosowania, opisuje również technikę Pomodoro
Drive autorstwa Daniel H. Pink - książka skupia się na motywacji oraz odpowiednim nastawieniu do nauki i pracy, ale pokazuje również problemy nadmiernego skupienia, zarówno na poziomie personalnym, jak i biznesowym.
Thinking, Fast and Slow autorstwa Daniela Kahnemana - tytułowe szybkie i wolne myślenie powiązane są silnie z prezentowanymi trybami. W trybie rozproszonym budujemy heurystyki służące potem jako system szybki. W trybie rozproszonym dominuje tytułowe myślenie wolne.

Jak pisać: Czapka krytyka

Mon, 10 Aug 2020 00:00:00 +0000

Podczas pisania zawsze pamiętam, aby wziąć ze sobą kilka czapek. Kiedy skończę jakiś fragment, zaczynam szukać mojej pierwszej czapki: Czapki krytyka. Próbuję wtedy wejść w skórę osoby, której dany tekst się nie spodoba i zrozumieć, dlaczego. Jeśli mam więcej czasu to staram się wyobrazić sobie, że napisał to ktoś, kogo nie lubię i zagiąć go trafnym spostrzeżeniem, co w tym tekście jest nie tak.

Jest też kilka innych, podobnych czapek, które warto czasem założyć. Na przykład czapkę obrażonego. Wówczas staram się wcielić w osobę, którą dany tekst denerwuje. Nie oznacza to, że koniecznie zmieniam to, co napisałem, bo zdenerwowanie kogoś może być najlepszym sposobem, by mu pomóc. Zastanawiam się jednak wtedy, w jaki sposób to na niego wpłynie i czy ma szansę powodzenia.

Czasem zakładam również inne czapki - wyobrażam sobie co na ten temat powiedziałby mój autorytet, rodzice, moja narzeczona czy brat, a nawet co by powiedziała moja babcia. Oczywiście nie staram się zadowolić tych wszystkich osób, ponieważ najłatwiejszy sposób na poniesienie porażki to próbować zadowolić wszystkich jednocześnie. Staram się jednak mieć świadomość jakie są konsekwencje tego tekstu i na tej podstawie podjąć właściwe decyzje.

Myślę, że każdy z nas powinien pamiętać, aby brać ze sobą takie czapki, gdy:

piszemy teksty,
podejmujemy decyzje,
tworzymy dowolne inne rzeczy, które mogą mieć istotny wpływ na innych.

To jest odpowiedzialne zachowanie.

Ostatecznym testem tego, czy nie będziesz się wstydził swojego tekstu, jest realne wysłanie go do osób, o których myślałeś. Zazwyczaj przed tym przejrzysz go jeszcze raz i zmienisz to czy owo. Jeśli chcesz się spełniać jako pisarz, nie możesz się wstydzić tego, o czym piszesz. Spraw więc, byś mógł być dumny ze swojego dzieła. I bądź.

Uczenie się przez nauczanie

Mon, 03 Aug 2020 00:00:00 +0000

Jedną z najskuteczniejszych metod uczenia się jest nauczanie, a przynajmniej przygotowywanie się do tego. Jest kilka powodów, dlaczego.

Upraszczanie wiedzy jest kluczowe

Prezentowanie wiedzy jasno, własnymi słowami, wymaga głębokiego zrozumienia tematu. Jeśli więc miałbyś teraz wyjaśnić mi jakiś koncept, to zapewne:

zastanowiłbyś się, czy sam rozumiesz go wystarczająco i, jeśli to możliwe, sprawdziłbyś to, czego nie jesteś pewny,
zacząłbyś organizować i porządkować wiedzę, by móc ją przedstawić w sposób jasny i zrozumiały.

Klasyczna edukacja rozumie ten fakt i w związku z tym:

Dobrzy nauczyciele często proszą uczniów, aby o tym czego się nauczyli, opowiedzieli własnymi słowami. Jest to przydatne dla obu stron - uczniowe przetwarzają wiedzę, a nauczyciele mają lepsze pojęcie jak zrozumieli ich uczniowie.
Robienie notatek, streszczeń czy ściąg bardzo pomaga w nauce, ponieważ wymaga uproszczenia i zorganizowania wiedzy.

Przygotowanie się na trudne pytania

Kiedy uczysz twarzą w twarz, niemal na pewno spotkasz się z trudnymi pytaniami. To może przerażać, ale również motywować. Przygotowywanie się na niewygodne, skomplikowane pytania to proces głębokiego uczenia się. Łatwo jest oszukać samego siebie, że coś rozumiemy, ale już znacznie ciężej oszukać innych. Dlatego trudne pytania są dobrą symulacją testu.

Upewnianie się i wyjaśnianie, dlaczego temat jest istotny

Gdy piszemy, łatwo jest wyrażać swoje myśli, które może i są ciekawe, ale niekoniecznie praktyczne. Gdy jednak stoimy przed grupą osób i temat jest mało interesujący, widać to od razu.

Kiedy mówię do publiczności zaczynam od wyjaśnienia, dlaczego temat jest ważny. Jeśli jednak dla nich nie jest, to natychmiast to widzę. Gdybym kontynuował, w krótkim czasie na twarzach odbiorców można będzie dostrzec znudzenie, aż wreszcie w dialogu z grupą zaczną przenikać bezpośrednie sugestie. Nauczanie pozwala zrozumieć, co i dla kogo jest ważne.

Tworzenie przykładów

Ogromnym wyzwaniem dla nauczycieli jest tworzenie dobrych przykładów - znam pewną funkcjonalność i jej używam, ale stworzenie dla niej przykładu to coś więcej. Przykład powinien być prosty, dobrze pokazywać siłę tej funkcjonalności, wręcz uchwycać jej esencję.

Tworzenie dobrych przykładów to wyjaśnianie dlaczego coś jest praktyczne. Wymaga to naprawdę głębokiego zrozumienia funkcjonalności, dlatego jest to bardzo dobre narzędzie do uczenia się.

Kiedy uczę się czegoś nowego zawsze rozważam, do czego może mi się ta wiedza przydać. Często wpadam na różne pomysły i natychmiast staram się je zrealizować. Gdy zacząłem uczyć się Androida, zrobiłem aplikację do ćwiczeń (miała 60 000 pobrań), gdy uczyłem się matematyki dyskretnej, stworzyłem biblioteczkę z funkcjami, o których się uczyłem. Wiele moich artykułów i projektów zaczęło się od tego właśnie, że nauczyłem się czegoś nowego i chciałem tę wiedzę przetestować.

W praktyce

Aby uczyć się efektywnie, konieczne jest zrozumienie i przetworzenie wiedzy na wielu poziomach. Oto kilka sposobów, jak można wykorzystać to do uczenia się:

Po nauczeniu się czegoś nowego wyobraźmy sobie, że mamy tę wiedzę przekazać komuś innemu. Spróbujmy wyjaśnić to najprościej, jak tylko potrafimy, a gdy czegoś nie wiemy, przerywamy na sprawdzenie i wracamy do tłumaczenia.
Możemy rzeczywiście kogoś uczyć. Na przykład zainteresowanego znajomego czy partnera albo też zaangażować się w realne nauczanie.
Pomocne jest tworzenie notatek i streszczeń, zwłaszcza gdy piszemy je w sposób zrozumiały dla innych.
Pisanie artykułów lub nawet książki sprawdza się jeszcze lepiej. Pisanie publicznych tekstów niezwykle motywuje, żeby przemyśleć i dobrze przeanalizować temat.

Wyjaśnij to dziecku

Wyjaśnienie czegoś osobie dorosłej jest dobrą praktyką, ale już wyjaśnienie czegoś dziecku jest znacznie większym wyzwaniem. Jeśli cokolwiek jest niejasne dziecko nie będzie się krępować, żeby zapytać “Dlaczego?”. To trudne, ponieważ wiele rzeczy przyjmujemy jako oczywiste, ale dlatego też jest to doskonała praktyka - gdy jesteś w stanie wyjaśnić coś dziecku, prawdziwie rozumiesz temat.

Jeśli nie masz dziecka, które chciałoby posłuchać o danym temacie, możesz spróbować je sobie wyobrazić. Tylko bądź uczciwy i zadawaj pytanie “Dlaczego?” zawsze wtedy, kiedy najmniej chciałbyś je usłyszeć.

Technika Feynmana

Istnieje sposób uczenia się zwany techniką Feymana, oparty o to, czego się nauczyliśmy w tym artykule. Jej nazwa pochodzi od nazwiska znanego fizyka Richarda Feynmana - laureata nagrody Nobla i wielkiego nauczyciela.

Kroki techniki Feynmana:

Napisz na górze kartki, czego chcesz się nauczyć.
Napisz wyjaśnienie, używając prostego języka. Wyobraź sobie, że uczysz kogoś, na przykład nowego ucznia. Notatka powinna przedstawiać to, co wiesz, ale co ważniejsze - czego jeszcze nie wiesz (nie unikaj tego, zostaw puste miejsce lub znaki zapytania).
Sprawdź czego brakuje w twoim wyjaśnieniu, po czym wróć do nauki. Poszukaj brakującej wiedzy, przeczytaj ponownie teksty źródłowe. Wróć do kroku 2.
Uprość język i wyjaśnienie, użyj analogii, wizualizacji, uczyń to możliwie najprostszym.

Tutaj znajdziesz 3 praktyczne przykłady zastosowania tej techniki. Jest ona czasochłonna, więc nie nadaje się do wszystkiego, ale doskonale sprawdza się nauczycielom przygotowującym nowy materiał, lub gdy chcemy głęboko zrozumieć jakiś koncept.

Kolejną wyśmienitą techniką Faymanna jest lista rzeczy do nauczenia się, ale o tym już innym razem.

Zakończenie

Naszą pasją jest dzielenie się wiedzą o uczeniu siebie i innych. Jeśli chcesz nas wesprzeć, zostaw informację zwrotną - co Ci się podobało, a co nie? Oczywiście podzielenie się artykułem z innymi również może pomóc ;)